“Gewoon lekker jezelf zijn!” Andere mensen lijkt dat zo makkelijk af te gaan. Ik vind het maar lastig. Over welke ‘zelf’ hebben we het dan? De zelf die uitbundig danst op een bruiloft? Degene die ’s avonds op de bank Netflix kijkt? De zelf die in een vergadering uitspreekt waar het mee zit? Wanneer de omgeving verandert, lijkt het of ‘gewoon lekker jezelf zijn’ ook iets anders betekent.

Iedereen speelt een rol

Volgens Erving Goffman, een Canadese socioloog uit de 20e eeuw, ben jij een rol. Sterker nog: heel veel verschillende rollen. Afhankelijk van de situatie en de mensen om je heen. Soms neem je de rol in die je functie je dicteert, zoals leraar, teammanager of secretaresse. Soms is het een rol in de thuissituatie, zoals echtgenoot, moeder, geïrriteerde buurman of hondeneigenaar. Als we communiceren nemen we in de interactie met anderen een bepaalde rol in. De ander doet dat ook, en zo vormen we een verzameling rollen, ofwel een relatie.

Als jij kijkt naar het werk dat je doet, welke rollen vervul jij dan?

Rolvastheid

En wat wij eigenlijk bedoelen met ‘jezelf zijn’, is dat je die verschillende rollen zo authentiek mogelijk speelt en daarmee authentiek communiceert. Het spelen van een rol klinkt misschien onecht, maar het gaat juist om de authenticiteit waarmee je dat doet. De Chinese wijsgeer Confucius was hierin ook zeer uitgesproken: ‘Het zit zo: als de namen niet juist zijn, is wat je zegt onlogisch. En als wat je zegt onlogisch is, kun je niets ondernemen’. Voor Confucius was het van absoluut belang dat de inhoud past bij naam en rol. In de rol van directeur, moet de directeur ook gedrag vertonen dat bij een directeur past. Dat is rolvastheid.

Wat gebeurt er als je ander gedrag vertoont dan verwacht wordt in jouw rol? Dan ontstaat er onduidelijkheid of zelfs ongeloofwaardigheid. Er zijn genoeg voorbeelden van ministers en andere hoogwaardigheidsbekleders die uit hun rol ‘vielen’ en daardoor genoodzaakt waren af te treden.

Een ander voorbeeld van het belang van rolvastheid is de tandarts. De tandarts hoort een witte jas te dragen en zeker van zijn zaak te zijn. Hier is dus ook kleding van belang. Op het moment dat de tandarts zijn rol goed speelt, durven wij vol vertrouwen ons mond te openen. Maar wanneer de tandarts maar iets uit de rol valt, wordt dat heel anders. Stel je voor dat de tandarts in z’n joggingbroek aan komt lopen. Of wanneer hij zegt, ‘lastig hoor, ik weet niet of dit wel gaat lukken’. Zou jij dan nog steeds met een gerust gevoel op de stoel liggen?

Hoe rolvast de leidinggevenden in een organisatie zijn, bepaalt in grote mate de effectiviteit, sfeer en werkplezier van de medewerkers.

Wat jou te doen staat

Als jij kijkt naar het werk dat je doet, welke rollen vervul jij dan? Toen ik in de IT werkzaam was, had ik een aantal rollen: ‘teamleider’, ‘programmeur’ en ‘kwaliteitsmanager’. Maar ook een aantal impliciete rollen, bijvoorbeeld: ‘mentor’, ‘grappenmaker tijdens de lunch’ (ok, dat vond ik vooral zelf natuurlijk), ‘iemand bij wie ik mijn hart kan luchten’. Wanneer ik uit een van deze rollen val, begrijpen mijn collega’s me niet meer. En dat is in het geval van de grappenmaker niet zo’n groot probleem, maar als teamleider kan dit voor verwarring zorgen. In sommige situaties wordt van een teamleider verwacht dat er duidelijkheid wordt gebracht bijvoorbeeld. Op het moment dat ik dan blijf twijfelen en geen besluit maak, val ik uit mijn rol. En dat kan zorgen voor onrust in het team, en dat iemand anders de rol (onbewust) overneemt.

Het is dus van groot belang, zeker in leidinggevende functies, dat je jouw rollen kent en dat je die zo authentiek mogelijk speelt.

Wat je hierin te doen staat is jezelf bewust te worden van de expliciete en impliciete rollen die hebt in je werk. Benoem ze eens. En bedenk bij elke rol welk gedrag daarbij past. Kun je ook voorbeelden bedenken toen je uit je rol viel? En wat daar het effect van was?

Jezelf zijn

Wanneer we nu opnieuw kijken naar wat ‘jezelf zijn’ betekent, zou je dat kunnen zien als authenticiteit. En die authenticiteit haal je uit jouw karakter, normen, waarden en overtuigingen. Daarmee kun je vol vertrouwen en overtuiging de rol spelen die van je gevraagd wordt, zonder ‘onecht’ of ‘gemaakt’ over te komen. En ben je dus optimaal jezelf.

De theorie van Goffman vinden we bij Hermonde enorm waardevol. Het kan inzichtelijk maken hoe mensen de interactie met elkaar aangaan. Rolvastheid speelt een belangrijke rol in de cultuur van een organisatie. Hoe rolvast de leidinggevenden in een organisatie zijn, bepaalt in grote mate de effectiviteit, sfeer en werkplezier van de medewerkers.

Wil jij onderzoeken hoe jouw organisatie omgaat met rolvastheid? Neem contact met ons op!

Gebruikte bronnen:

Managen volgens Confucius – David Engelhard, 2013

Geef een reactie

Je email adres wordt niet gepubliceerd. Required fields are marked *

Verwijder formulierPost comment